Verbond (21e zondag, jaar B)

Bijgewerkt: 9 feb 2019

Met dit evangelie sluiten wij het zesde hoofdstuk van het Johannesevangelie af, de Broodrede. Op een eerste niveau krijgen we vandaag een typisch johanneïsch misverstand: de omstaanders denken dat Jezus spreekt over het letterlijk drinken van zijn bloed, terwijl Jezus natuurlijk alleen maar het deelnemen aan zijn levenswijze bedoelt. Maar op een dieper niveau is de huivering en de weigering van Jezus’ luisteraars spiegel voor onze huivering en weigering om te leven zoals Jezus, nl. om in navolging van hem op onze beurt ons lichaam te breken en delen en ons bloed te vergieten voor elkaar, ten bate van het leven van de wereld. Dergelijke radicale liefde stuit ons ergens diep tegen de borst. Is zelfbehoud niet wezenlijk voor de mens?


Het antwoord van Jezus hierop is verhelderend. Zo liefhebben als Jezus kunnen wij menselijkerwijs inderdaad niet, en te denken dat wij dat zomaar kunnen is lichtzinnig en contraproductief. Zo liefhebben kan alleen God en God in ons. Het is ‘de Geest van God die' in ons werkt die 'levend maakt', de mens als pure mens is te zwak voor deze liefde. Eigenmachtigheid zal tot misdaad leiden: qui veut faire l’ange fait la bête. Maar als we ons toevertrouwen aan de kracht van God in ons, als we ons zachtjes laten leiden door iets anders en diepers in ons waar we ons voor open stellen, dan zullen we kunnen doen wat we uit onszelf niet kunnen.


Het moet ons door God gegeven worden. Als de apostelen Jezus niet hebben verraden zoals Judas, dan is dat niet alleen hun verdienste, dan is dat omdat God hen dat gegeven heeft. Gaf hij het dan aan Judas niet, geeft God aan slechte mensen zijn genade niet? Neen, God wil aan iedereen geven, maar hij kan niet echt geven als we ons niet voor die gave openstellen. Dat is wat Jezus ‘geloven’ noem: er zijn er onder u die geen geloof hebben, zo hoorden we. God werkt, maar wij moeten wel meewerken door ons voor hem open te stellen.


Is dat niet de kern van het verbond tussen God en mensen? Verbond is: beloven altijd samen te blijven in alle omstandigheden. Hoe mooi wordt dat geformuleerd in de eerste lezing: het Joodse volk belooft trouw te blijven aan God en te doen wat hij vraagt, ook als het moeilijk zal zijn. Er is in het verbond tussen de mensen en God een fundamentele ongelijkheid: God is God en werkt, de mens is de mens en moet God laten werken in zich.


In de tweede lezing wordt de parallel getrokken tussen het Verbond van God met de mensen en het verbond van man en vrouw met elkaar, en helaas wordt die ongelijkheid ook doorgetrokken. De man moet zijn vrouw liefhebben en de vrouw moet haar man onderdanig zijn. Dat is puur cultuur en vandaag niet meer acceptabel. Hier botsen we sterk op de culturele beperktheid van de Schrift. Wat zouden de mannen ervan vinden als er stond dat de vrouw haar man moet liefhebben en de man haar moet onderdanig zijn? Nee, alleen ten opzichte van God zijn wij de kleine, de zwakke, de ontvankelijke.


Hoe mooi dat Jezus hier namens God vraagt aan de mens of deze wil trouw blijven. God bedelt bij de mens. Hoe mooi ook het antwoord van Petrus in naam van de mens. Nee, wij kennen onze zwakheid en willen afhankelijk zijn van God. Of het nu gaat om Jezus of een andere persoon die namens God - niet door ambt maar door charismatische authenticiteit - tot ons spreekt, als het echt Gods stem is, dan willen wij de diepere nederigheid opbrengen die beseft dat het wezenlijke ons moet geschonken worden.


Het ultieme, waarheid, schoonheid, liefde, komt van elders, van een zone binnen of buiten ons die niet meer onze pure menselijkheid is, onze dierlijke menselijkheid a.h.w., maar iets in ons dat groter is, iets dat zich schenkt, en dat wij dankbaar ‘God’ noemen en in gebed kunnen ‘Jij’ noemen, er in relatie mee treden en het liefhebben door ons ervoor open te stellen.


Het wezenlijke is genade, het beste en mooiste wordt ons gegeven. Jezus toont ons dit: hij leeft in ontvankelijkheid voor zijn Vader. Mogen ook wij met hem on ontvankelijkheid leven voor God, en mogen wij in ontvankelijkheid blijven leven voor Jezus die ons toe spreekt namens God.