Johannes de Doper (jaar B)

Bijgewerkt: 9 feb 2019

Dit is de naam van het Johannes de Doper in de orthodoxe kerken: de Voorloper. In de advent horen we dat hij komt om te zorgen dat elk dal gevuld wordt en elke berg geslecht, opdat de weg vrij zou zijn voor de komst van de Messias. Hoe doet de Doper dit? Door koning Herodes aan te klagen dat hij in strijd met de gerechtigheid leeft, door de hogepriesters en farizeeën aan te klagen dat ze niet doen wat ze zeggen.

Dat is de verrassing van zijn betekenis en dus van het feest van vandaag: wij dienen Christus door op te komen voor rechtvaardigheid.


Wij effenen het pad voor de komst van de Messias in deze wereld door op te komen voor gerechtigheid. Als er geen intermenselijke en sociale rechtvaardigheid als basis wordt gelegd, hoe kan dan het evangelie aankomen, begrepen worden op zijn waarde, ontvangen worden in het hart van de mens? Een christendom dat niet stoelt op elementaire sociale rechtvaardigheid is die naam niet waardig.


De Duitse dominee Dietrich Bonhoeffer is daar een sterk getuigenis voor. Hij klaagde zo fel de 'goedkope genade' aan waarmee christenen soms schermen, waarmee hij doelde op een te gemakkelijk aankomen met christelijke waarden als vergiffenis, begrip, geduld enz. vòòrdat elementaire menselijke waarden ook maar aan bod gekomen zijn, waardoor de christelijke boodschap hol en wereldvreemd klinkt. Dit maakt de dure genade van God aan het kruis voor ons bekomen tot goedkope genade, tot een zoete siroop die alleen zwakken aantrekt en sterke mensen terecht afstoot. Voor de authentieke genade van God was Bonhoeffer zelfs in geweten bereid zich te compromitteren met een tirannenmoord. Om zijn morele steun aan een complot tegen Hitler is hij dan ook opgeknoopt op het einde van de Tweede Wereldoorlog.


Zijn wij niet een beetje in hetzelfde bed ziek? Het middenveld, waar wij de voorbije jaren sterk in waren, wordt steeds meer uitgehold, doordat ideologisch rechts steeds sterker wordt vanwege de collectieve gemakzucht van de grote meerderheid en steeds meer de gematigde centrumpositie belachelijk maakt - uiteraard om zelf te kunnen winnen.


Hoeveel waarden die uitdrukkelijk evangelisch zijn komen niet in de verdrukking omdat wij er niet meer durven voor op te komen? Denken we aan het delen van de eigen welvaart zodat er een juist evenwicht ontstaat, zoals Paulus in de tweede Korintiërbrief zegt. Denken we aan gastvrijheid voor mensen die vluchten voor fysiek of moreel gevaar en verdrukking. Denken wij aan opkomen voor mensenrechten. Denken wij aan het zorgen voor armen, voor minder begaafden, voor zieke of oudere mensen. Al deze zorgen die de christenen vroeger diep ter harte namen worden nu uitgehold en afgebroken, om zgn. economische redenen, in feite omdat die éne procent van de bevolking steeds meer wil hebben. En de christenen zwijgen, soms een doekje voor het bloeden zoekend in andere minder wezenlijke engagementen.


De betekenis van de Dopere rijst vandaag voor ons op als een waarschuwing: wij kunnen de weg voor het evangelie en voor Jezus niet anders banen dan door net zoals de Doper te ijveren voor rechtvaardigheid, door ministers en generaals en CEO’s te waarschuwen dat hun gedrag onrechtvaardig en inauthentiek is, door bisschoppen en prekende religieuzen zoals deze erop te wijzen waar ze niet in overeenstemming met hun mooie woorden leven, en uiteraard vooral door zelf zo rechtvaardig mogelijk te leven.


Gastvrijheid, opkomen voor de zwakkere, verantwoordelijkheid opnemen voor elke crisis die zich aandient, zoals de klimaatcrisis: dat is het ijveren voor rechtvaardigheid dat de Doper van ons vraagt. Als wij niet véél kunnen doen, dan kunnen we tenminste toch spreken en pleiten voor rechtvaardigheid.


Het is opvallend hoe sommige extreemrechtse politici het ijveren voor sociale rechtvaardigheid beginnen aan te klagen als de dwang van 'politiek correct' denken. Het is het extreemrechtse denken dat 'politiek correct' dreigt te worden! Zoals kardinaal Danneels in een interview met Steve Stevaert zei ligt het christelijke gedachtengoed veel dichter bij het socialisme dan bij het liberalisme.


Pas als we geijverd hebben voor de gerechtigheid, kan er sprake zijn van genade. Het oude of eerste testament heeft dit altijd heel goed begrepen. Het nieuwe testament legt de klemtoon op de barmhartigheid, maar wel verderbouwend op deze grote zin voor gerechtigheid van het eerste testament. Zijn naam zal Johannes zijn, d.w.z. God is genadig, Hij geeft alles en zichzelf erbij, Hij is liefde. Maar God is milde liefde voor wie rechtvaardig is voor de ander en zich niet verstopt voor de eisen van de tussenmenselijke rechtvaardigheid; er zijn genoeg parabels van Jezus die dit duidelijk maken.


Dat er zo weinig christelijke politiek is, komt omdat er misschien zo weinig christelijke mystiek is. Als christenen machteloos de cultuur van vandaag ondergaan is dat wellicht omdat ze zich niet herbronnen bij de God van gerechtigheid en liefde. Moge de beleving van de zondagsliturgie en van het dagelijkse gebed ons meer cultuurkritisch maken en meer ijveraars voor de gerechtigheid in onze samenleving, naar het voorbeeld van Johannes de Doper.




Recente blogposts

Alles weergeven

Onze Lieve Vrouw van de berg Karmel

In elke cultuur vinden we oerbeelden, dat zijn symbolen waarmee mensen hun leven organiseren. Zo hebben we de bron, het kruis, de oude wijze, het kind, en nog vele andere. In het christendom zijn hist

Homilie 13e zondag door het jaar (C)

In de lezingen van vandaag roept Jezus ons tot radicale navolging. In de christelijke traditie werd er een onderscheid gemaakt tussen de gewone christenen en de religieuzen. Van deze tweede groep werd

Zesde zondag in de Paastijd

De eerste lezing van vandaag illustreert wat Jezus in het evangelie van vandaag zegt. De eerste christengemeenschap luistert naar de Heilige Geest en dringt zodoende door in de boodschap van Jezus, de