Zesde zondag in de Paastijd

De eerste lezing van vandaag illustreert wat Jezus in het evangelie van vandaag zegt. De eerste christengemeenschap luistert naar de Heilige Geest en dringt zodoende door in de boodschap van Jezus, de christenen geen verdere lasten opleggend dan de navolging van Jezus, van diens ethiek van de liefde. Het beeld dat de Handelingen schetst van de eerste kerk is wel een ideaal; in feite is de kerk natuurlijk nooit zo ideaal geweest. De kerk mag wel het Lichaam van Christus zijn, maar zij is ook menselijk — evident. Als God er geen aanstoot aan neemt mens te worden, dan mogen ook wij a priori geen aanstoot nemen aan de al te menselijkheid van de kerk. Wat niet wegneemt dat we haar in naam van het evangelie moeten terechtwijzen waar dat nodig is, zoals ook zij ons terecht mag wijzen.


Het evangelie van deze zondag geeft ons het criterium waarmee wij als christenen mogen leven. Misschien nergens in het Nieuwe Testament wordt christen zijn zo her-leid tot de liefde als in het Johannesevangelie. Als mensen kritiek uitoefenen op de christenen, op de kerk, op de samenleving, in naam van de liefde, dan hebben ze er geen idee van hoezeer dit juist… te danken is aan Jezus van Nazareth. De herleiding van religie tot liefde, is juist de essentie van de boodschap die Jezus heeft gebracht. De eerste Johannesbrief herleidt onze hele godsrelatie tot broederliefde: wie zijn broeder of zuster niet liefheeft, kent God niet, want God is liefde. Ook vandaag in het evangelie wordt de verbondenheid met God herleid naar de liefde voor de broer of zuster: als iemand mij liefheeft, zal hij mijn gebod van de zusterlijke liefde onderhouden, en dan zullen mijn Vader en Ik tot hem en haar komen. Godsintimiteit is geen kwestie van riten, gebeden of dogma’s, maar van het juiste handelen, van de naastenliefde, die bij Johannes altijd broeder- en zusterliefde heet, want elke mens is kind van eenzelfde Vader.


Het evangelie van vandaag is ook gekozen omdat er een eerste aankondiging van de Heilige Geest in voorkomt, nu de paastijd gevorderd is en het feest van Pinksteren naderbij komt. De Geest wordt door het Johannesevangelie voorgesteld als de interpreet van Jezus. Wat de Geest in de kerk en haar geschiedenis zal ontplooien, zal niets anders kunnen en mogen zijn dan de interpretatie van de liefde van Jezus, van zijn liefde voor ons en van onze liefde voor hem door de navolging van zijn liefde. De Heilige Geest is dus de interpreet van de broederliefde. Waar de kerk de consequenties van de liefde van Jezus verder ontwikkelt, is zij gedreven door de Geest. Waar zij dat niet doet, werkt zij de Heilige Geest tegen. Dit geeft ons te denken op vele vlakken. Het maakt de zusterliefde tot een principe waarmee wij de Bijbel en de leer van de kerk kunnen keuren, maar bv. ook hoe we over politiek, economie of andere religies moeten denken: met de (mensen)liefde als leidsnoer.


De broeder- en zusterlijke liefde is dan ook de bron van vrede en rust, en onrustig zal ons hart zijn zolang wij haar niet in ons hart dragen. Jezus belooft aan zijn leerlingen dat hij een plaats voor hen gaat bereiden, waar zij gerust en in vrede en vreugde zullen zijn. Maar uit wat voorafgaat is duidelijk dat dit geen automatisme is of iets dat ons zomaar gegeven wordt als we maar Jezus belijden als Verlosser. De diepe verlossing waar Jezus over spreekt valt samen met de broederlijke of zusterlijke liefde. Voor wie zijn naaste niet liefheeft is geen heil weggelegd, niet hier op aarde en niet later elders. Wie de broederliefde beleeft, vindt hier zijn vrede in. Zoals een heilige gezegd heeft: Mijn hemel zal ik doorbrengen door op aarde goed te doen.


Dit is het volwassen geloof waarover de Duitse protestantse dominee Dietrich Bonhoeffer het had. Het christelijk geloof is geen geloof in een stoplap-god, een 100-god, die ons komt redden van de aarde, en uit de moeilijkheden van het leven, die ons op affectief of intellectueel of existentieel vlak uit de nood komt helpen als een deus ex machina. Volwassen geloof is Jezus navolgen in zijn onvoorwaardelijke liefde voor elke mens, omdat wij net als Jezus ervaren hoe God ons het leven geeft om het met elkaar te breken en te delen. Geloven is liefhebben net als Jezus, gedreven door de hoop steeds meer één met hem te worden in deze liefde.